Bambuk otdur, ot maşgalasyna (Poaceae) degişli ägirt uly, ýöne kiçi otluk ösümlik bolup, käbir özboluşly aýratynlyklary bilen tapawutlanýar: Käbir görnüşleriň aýry-aýry ösümlikleri 70 sm-den bir metre çenli (27,5 dýuým we 39,3 dýuým) ösýär. . Beýleki ösümliklere garanyňda günde üç-dört esse köp uglerod dioksidini tutmaga ukyply, ortaça her 100-150 ýylda gülleýär, ýöne soňra ölýär, kökleri 100 sm-den (39,3 dýuým) çuň däl, ýetişenlerinde beýik bolsa-da, onuň göwdeleri bary-ýogy üç ýylyň içinde 25 metre (82,02 fut) ýetip bilýär we olar meýdanyň 60 essesine çenli, ýöne 3 inedördül metrden köp bolmadyk kölege berip bilýärler. Ispaniýanyň günortasyndaky Sewilýa uniwersitetinde bilim alan iki biolog Manuel Trillo we Antonio Wega-Rioja Ýewropanyň ilkinji sertifikatlaşdyrylan inwaziw däl bambuk nahalhanasyny döretdiler. Olaryň laboratoriýasy ösümligiň hödürleýän ähli peýdalaryny öwrenmek we ulanmak üçin botanika laboratoriýasydyr, ýöne adamlaryň bu peýdalar baradaky öňünden düşünjäleri ösümligiň köklerinden has çuňňur kök urandyr.
Myhmanhanalar, jaýlar, mekdepler we bambuk köprüleri bar. Dünýäde iň çalt ösýän ot bolan bu ot iýmit, kislorod we kölege üpjün edýär we gün şöhlesi bilen ýagtylandyrylýan ýüzlere garanyňda daşky gurşawyň temperaturasyny 15 gradus Selsiýusa çenli peseltmäge ukyplydyr. Şeýle-de bolsa, anyklanan 1500-den gowrak görnüşiň diňe 20 töwereginiň inwaziw hasaplanýandygyna we diňe käbir sebitlerde ýaşaýandygyna garamazdan, ol inwaziw görnüş hasaplanmagyň ýalan ýüküni çekýär.
“Özbaşdak garaýyş gelip çykyşy bilen özüňi alyp barşy garyşdyrmakdan döräp başlaýar. Kartoşka, pomidor we apelsin hem Ýewropada asly däl, ýöne olar basyşly däl. Otlardan tapawutlylykda, bambuk kökleri merkezde ýerleşýär. Ol diňe bir göwde [şol bir aýakdan, güllerden ýa-da tikenlerden] ösýär” diýip, Wega Rioja aýtdy.
Wega Riojanyň tehniki arhitektor bolan kakasy bu zawodlara gyzyklanyp başlady. Ol biolog hökmünde öz höwesini ogluna geçirdi we hyzmatdaşy Manuel Trillo bilen bilelikde bu ösümlikleri bezeg, senagat we bioklimat elementleri hökmünde öwrenmek we görkezmek üçin ekologiýa ösümlik laboratoriýasyny döretdi. Bu ýerde Andalusiýanyň paýtagtyndan birnäçe kilometr uzaklykda ýerleşýän we Ýewropadaky ilkinji inwaziw däl bambuk nahalhanasy bolan La Bambuseria döredildi.
“Biz 10,000 tohum ýygnadyk, olaryň 7,500-si ösüp çykdy we häsiýetlerine görä 400 töweregini saýladyk” diýip, Wega Rioja düşündirýär. Guadalkwiwir derýasynyň bereketli jülgesinde bary-ýogy bir gektar (2,47 gektar) meýdany eýeleýän ösümlik laboratoriýasynda ol dürli howa şertlerine uýgunlaşan dürli görnüşleri görkezýär: olaryň käbiri -12 gradus Selsiý (10,4 gradus Selsiý). temperatura çenli çydap bilýär we Filomena gyşky tupanlaryndan aman galýar, beýlekileri bolsa çöllerde ösýär. Uly ýaşyl meýdan goňşy günebakar we kartoşka fermalaryndan tapawutlanýar. Girişdäki asfalt ýoluň temperaturasy 40 gradus Selsiý (104 gradus Farangeýt) boldy. Pitomnikdäki temperatura 25,1 gradus Selsiý (77,2 gradus Farangeýt) boldy.
Myhmanhanadan 50 metrden az aralykda 50 töweregi işçi kartoşka ýygnasa-da, içeride diňe guşlaryň sesi eşidilýär. Bambukyň ses siňdiriji material hökmünde artykmaçlyklary üns bilen öwrenildi we barlaglar onuň ses siňdiriji material hökmünde amatlydygyny görkezdi.
Emma bu ösümlik ägirdiniň mümkinçilikleri örän uludyr. “Scientific Reports” žurnalynyň habaryna görä, ägirt pandanyň iýmitiniň we hatda daşky görnüşiniň esasyny düzýän bambuk gadymy döwürlerden bäri ynsan durmuşynda bar.
Bu dowamlylygyň sebäbi, iýmit çeşmesi bolmakdan başga-da, onuň “National Science Review” gözleginde seljerilen ýörite gurluşynyň adamlaryň gözden gaçyrmadygydyr. Bu enjam dürli dizaýnlarda ýa-da ýönekeý daýançlar arkaly agyr ýükleri daşamakda energiýany 20% -e çenli tygşytlamak üçin ulanyldy. “Bu ajaýyp, ýöne ýönekeý gurallar ulanyjylaryň el zähmetini azaldyp biler” diýip, Kalgari uniwersitetiniň Raýan Şröder “Journal of Experimental Biology” žurnalynda düşündirýär.
“GCB Bioenergy” žurnalynda çap edilen başga bir makalada bambukyň gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini ösdürmek üçin nähili serişde bolup biljekdigi beýan edilýär. “Bioetanol we biokömür alynyp bilinýän esasy önümlerdir” diýip, Wengriýanyň Oba hojalyk we ýaşaýyş ylymlary uniwersitetinden Çžiweý Lýan düşündirýär.
Bambukyň köpugurlylygynyň açary, onuň berkligini we egilme ukybyny ýokarlandyrmak üçin optimizirlenen içi boş silindrdäki süýümleriň giňişlik taýdan paýlanyşydyr. “Bambukyň ýeňilligini we berkligini gaýtalamak, biomimikriýa diýlip atlandyrylýan çemeleşme, materiallary işläp düzmekde köp meseleleri çözmekde üstünlikli boldy” diýip, “Plos One” gözleginiň awtory bolan Hokkaýdo uniwersitetiniň Motohiro Sato aýtdy. Şonuň üçin bambukyň suw saklaýan membranalary ony dünýäde iň çalt ösýän ösümlige öwürýär we bu Kwinslend Tehnologiýa Uniwersitetiniň ylmy işgärlerini has çalt zarýadlamak üçin has netijeli batareýa elektrodlaryny işläp düzmäge ylhamlandyrdy.
Bambukyň ulanylyşynyň we ulanylyşynyň gerimi örän uly, biodegradasiýa bolýan aşhana gap-gaçlarynyň öndürilmeginden başlap, arhitekturanyň ähli ugurlarynda welosipedleriň ýa-da mebelleriň öndürilmegine çenli. Iki ispan biology eýýäm bu ýola düşdi. “Biz hiç haçan ylmy-barlaglardan ýüz öwürmedik” diýip, biologiýa baradaky bilimlerini oba hojalygy baradaky bilim bilen artdyrmaly Trillo aýtdy. Barlagçylar taslamany goňşusy Emilio Jimenezden amaly magistr derejesi bilen alan onuň tälimi bolmazdan amala aşyryp bilmejekdiklerini boýun alýarlar.
Botanika laboratoriýalaryna ygrarlylyk “Vega-Rioja” kompaniýasyny Taýlandda ilkinji kanuny bambuk eksportçysyna öwürdi. Ol we Trillo ulanylyşyna ýa-da ösdürilip ýetişdirilýän meýdanyna baglylykda belli bir alamatlara eýe bolan ösümlikleri öndürmek üçin çalşyrmak boýunça synaglary dowam etdirýärler ýa-da 200-e çenli nahal görnüşini öndürmek üçin her biri 10 dollara çenli çykdajy edip biljek özboluşly tohumlary gözläp, dünýäni gözden geçirýärler.
Tiz mümkin bolan we gysga möhletli täsirleri bolan ulanylyşlaryň biri, bioklimatik çözgütleri zyýan ýetirmezden minimal toprak ulanmak bilen (hatda bambuky suw howdanyna hem ekip bolýar) gazanyp bolýan käbir ýerlerde mör-möjeklere çydamly kölegeli ýaşyl zolaklary döretmekdir.
Olar awtoýollaryň, mekdep kampuslarynyň, senagat etraplarynyň, açyk meýdançalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň haýatlarynyň, bulwarlaryň ýa-da ösümliksiz ýerleriň golaýyndaky ýerler barada gürrüň edýärler. Olar bambukyň ýerli ösümlikler üçin alternatiw çözgüt däl-de, çalt ösümlik örtügini talap edýän giňişlikler üçin hirurgiki gural hökmünde ulanylýandygyny öňe sürýärler. Bu mümkin boldugyça köp uglerod dioksidini tutmaga kömek edýär, 35% has köp kislorod berýär we daşky gurşawyň ekstremal şertlerinde temperaturany 15 gradus Selsiý peseldýär.
Bahalar bambukyň her metri üçin 70 ýewrodan (77 dollar) 500 ýewro (550 dollar) aralygynda üýtgeýär, bu bolsa ösümlikleri öndürmegiň çykdajylaryna we islenýän görnüşiň özboluşlylygyna baglydyr. Ot ýüzlerçe ýyllap dowam etjek gurluş döredip biler, gurluşyk üçin her inedördül metr üçin arzan çykdajy, ilkinji üç ýylda suw sarp edilişi ýokary we ýetişen we dynç alandan soň suw sarp edilişi has az bolýar.
Olar bu tassyklamany ylmy ýaraglar bilen goldap bilerler. Mysal üçin, "Nature" žurnalynda çap edilen 293 ýewropa şäherinde geçirilen gözlegde şäher giňişlikleriniň, hatda ýaşyl reňkde bolsa-da, agaçlar ýa-da beýik ösümlikler bilen örtülen giňişliklere garanyňda iki-dört esse köp ýylylyk kondensasiýa edýändigi anyklandy. bambuk tokaýlary beýleki tokaý görnüşlerine garanyňda uglerod dioksidini özüne çekýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 14-nji awgusty
